ОСОБЛИВОСТІ ПЕРЕБІГУ КАРІЄСУ ТА ЗАХВОРЮВАНЬ ПАРОДОНТА У ПІДЛІТКІВ, ЯКІ ХВОРІЮТЬ НА ЮВЕНІЛЬНИЙ ІДІОПАТИЧНИЙ АРТРИТ (ОГЛЯД ЛІТЕРАТУРИ)

Автор(и)

DOI:

https://doi.org/10.11603/2311-9624.2025.4.15974

Ключові слова:

карієс, гінгівіт, артрит ювенільний, підлітки.

Анотація

Анотація. Системні захворювання мають вплив на стан стоматологічного здоров’я, причому ці зв’язки є взаємонапрямленими. Одним із прикладів загальносоматичної патології є ювенільний ідіопатичний артрит, що зумовлює актуальність наукових досліджень, спрямованих на вивчення особливостей його перебігу та розробку механізмів профілактики провідних стоматологічних захворювань. За даними наукових досліджень, серед підлітків найчастіше зустрічаються такі стоматологічні патології, як карієс і ураження тканин пародонта. Наявність супутньої патології нерідко ускладнює забезпечення належного рівня індивідуальної гігієни та сприяє зростанню показників стоматологічної захворюваності, у зв’язку із чим проведення досліджень у зазначеному напрямі вбачається нами доцільним і перспективним. Мета дослідження – провести аналіз наукових публікацій, що висвітлюють вплив ювенільного ідіопатичного артриту на розвиток і перебіг карієсу та запальних захворювань тканин пародонта. Матеріали та методи дослiдження. Здійснено пошук у наукових базах Web of Science, PubMed, Google Scholar, Scopus та архівах вітчизняних фахових наукових видань за ключовими словами «ювенільний артрит», «карієс», «гінгівіт» і «пародонт» з утворенням запиту за допомогою логістичних операторів. Результати досліджень та їх обговорення. Проведений аналіз наукових джерел виявив, що ряд дослідників наголошують на зростанні інтенсивності каріозного процесу в підлітків з ЮІА порівняно з показниками осіб без супутньої патології. Існують гіпотези щодо наявності потенційного впливу хворобоспецифічних характеристик на значення індексів інтенсивності каріозного процесу. З іншого боку, у низці наукових публікацій наведено дані, що свідчать про відсутність впли- ву досліджуваного ревматологічного захворювання на перебіг карієсу. Стосовно перебігу захворювань пародонту в підлітків із ЮІА автори підкреслюють підвищену схильність до накопичення зубного нальоту, розвитку кровоточивості ясен, наявність змін мінеральної щільності кісткової тканини та порушень імунних механізмів, що, безперечно, визначає специфічні особливості перебігу цієї стоматологічної патології у підлітків з ЮІА. Проте ряд дослідників не підтверджують теорії наявності клінічних особливостей перебігу захворювань пародонту на тлі ЮІА. Виявлені невідповідності зумовлюють необхідність подальшого наукового пошуку в зазначених напрямах. Висновки. З огляду на стале зростання поширеності ювенільного ідіопатичного артриту в Україні дослідження особливостей перебігу основних стоматологічних захворювань на тлі цієї ревматологічної патології набуває особливої актуальності. Різноспрямованість даних, отриманих під час аналізу наукових джерел за тематикою, додатково підкреслює потребу в науковому пошуку в окресленому напрямі.

Посилання

Kapila Y. L. Oral health’s inextricable connection to systemic health: Special populations bring to bear multimodal relationships and factors connecting periodontal disease to systemic diseases and conditions. Periodontology 2000. 2021. Vol. 87 (1). P. 11–16. DOI: https://doi.org/10.1111/prd.12398.

Natarajan P., Madanian S., & Marshall S. Investigating the link between oral health conditions and systemic diseases: A cross-sectional analysis. Scientific reports. 2025. Vol. 15 (1), 10476. DOI: https://doi.org/10.1038/ s41598-025-92523-6.

D’Aiuto F., Suvan J., Siripaiboonpong N., Gatzoulis M. A., & D’Aiuto F. The root of the matter: Linking oral health to chronic diseases prevention. International journal of cardiology. Congenital heart disease. 2025. Vol. 19, 100574. DOI: https://doi.org/10.1016/j. ijcchd.2025.100574.

Коваленко В. М., Шуба Н. М., Яременко О. Б., Омельченко Л. І., Борткевич О. П., Марушко Т. В., Проценко Г. О., Гарміш О. О., Тер-Вартаньян С. Х., Свінціцький А. С., & Герасименко С. І. Дискусійні питання обґрунтування статусу діагнозу «ювенільний ревматоїдний артрит» в категорії дорослого населення у випадках дебюту хвороби в дитячому та підлітковому віці. Український ревматологічний журнал. 2016. № 1. С. 21–24.

D’Aiuto F., Suvan J., Siripaiboonpong N., Gatzoulis M. A., & D’Aiuto F. The root of the matter: Linking oral health to chronic diseases prevention. International journal of cardiology. Congenital heart disease. 2025. Vol. 19, 100574. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijcchd.2025.100574.

Каськова Л., Моргун Н., Янко Н., Ващенко І., Хміль О., Андріянова О. Проблема карієсу тимчасових зубів у дітей (огляд літератури). Український стоматологічний альманах. 2025. № 1. С. 71–77. DOI: https://doi.org/10.31718/2409-0255.1. 2025.12.

Pedersen A. M. L. Oral Infections and General Health. Springer Cham. 2016. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3- 319-25091-5.

Liu X., Xu J., Li S., Wang X., Liu J., & Li X. The prevalence of gingivitis and related risk factors in schoolchildren aged 6–12 years old. BMC oral health. 2022. Vol. 22 (1), 623. DOI: https://doi.org/10.1186/s12903-022-02670-9.

Elgasmi F. E., Maghous K., & Badre B. Gingivitis in children and adolescents: epidemiological overview and associated factors-A narrative review. Frontiers in oral health. 2025. Vol. 6, 1675033. DOI: https://doi.org/10.3389/ froh.2025.1675033.

Holubieva I., Kolenko J., Khomenko L., Ostapko O., Semenova I., & Voronina, I. Local Risk Factors in the Development of Periodontal Diseases in Children and Adolescents. Bulletin of Stomatology and Maxillofacial Surgery. 2024. Vol. 20 (1). P. 139–149. DOI: https://doi.org/ 10.58240/1829006X-2024.1-139.

Leksell E., Ernberg M., Magnusson B. & Hedenberg- Magnusson B. (2008), Intraoral condition in children with juvenile idiopathic arthritis compared to controls. International Journal of Paediatric Dentistry. 2008. Vol. 18. P. 423–433. DOI: https://doi.org/10.1111/ j.1365-263X.2008.00931.x.

Kulygina V. M., Pylypiuk O. Y., Turchyn I. V., Gadzhula N. G., Shinkaruk-Dykovytska M. M., Povsheniuk A. V., & Kovalchuk L. O. A study of the influence of juvenile adjuvant arthritis on dental hard tissues condition in experimental animals. Wiadomosci lekarskie. 2023. Vol. 76 (11), 2383–2388. DOI: https://doi.org/10.36740/ WLek202311107.

Пилипюк О. Ю. Обґрунтування комплексної профілактики і лікування карієсу зубів у дітей з ювенільним ревматоїдним артритом : автореф. дис. … канд. мед. наук, Державний вищий навчальний заклад «Ужгородський національний університет». 2019.

Пилипюк О. Ю., Кулигіна В. М., Шінкарук-Диковицька М. М., Алєксєєнко Н. С., Ваховський В. В. Результати клінічного стоматологічного обстеження дітей препубертатного і пубертатного віку з ювенільним ревматоїдним артритом. Вісник проблем біології і медицини. 2020. № 4. С. 365–369. DOI: https:// doi.org/10.29254/2077-4214-2020-4-158-365-369.

Welbury R. R., Thomason J. M., Fitzgerald J. L., Steen I. N., Marshall N. J., & Foster H. E. Increased prevalence of dental caries and poor oral hygiene in juvenile idiopathic arthritis. Rheumatology (Oxford, England). 2003. Vol. 42 (12). P. 1445–1451. DOI: https://doi.org/10.1093/ rheumatology/keg395.

Savioli C., Silva C. A., Ching L. H., Campos L. M., Prado E. F., & Siqueira J. T. Dental and facial characteristics of patients with juvenile idiopathic arthritis. Revista do Hospital das Clinicas. 2004. Vol. 59 (3). P. 93–98. DOI: https://doi.org/ 10.1590/s0041-87812004000300001.

Santos D., Silva C., & Silva M. Oral health and quality of life of children and adolescents with juvenile idiopathic arthritis according to their caregivers’ perceptions. Special care in dentistry: official publication of the American Association of Hospital Dentists, the Academy of Dentistry for the Handicapped, and the American Society for Geriatric Dentistry. 2015. Vol. 35 (6). P. 272–278. DOI: https://doi.org/10.1111/scd.12129.

Gil E. G., Åstrøm A. N., Lie S. A., Rygg M., Fischer J., Rosén A., Bletsa A., Luukko K., Shi X. Q., Halbig J., Frid P., Cetrelli L., Tylleskär K., Rosendahl K., & Skeie M. S. Dental caries in children and adolescents with juvenile idiopathic arthritis and controls: a multilevel analysis. BMC oral health. 2021. Vol. 21 (1), 417. DOI: https://doi.org/ 10.1186/s12903-021-01758-y.

Çalışkan C., Durmuş B., Yıldırım H. S., Demir F., & Sözeri B. Comparison of Oral Health and Salivary Biomarkers in Children with Juvenile Idiopathic Arthritis and Healthy Individuals. Nigerian Journal of Clinical Practice. 2023. Vol. 26 (12). P. 1808–1816. DOI: https://doi.org/10.4103/ njcp.njcp_169_23.

Feres de Melo A. R., Ferreira de Souza A., de Oliveira Perestrelo B., & Leite M. F. Clinical oral and salivary parameters of children with juvenile idiopathic arthritis. Oral surgery, oral medicine, oral pathology and oral radiology. 2014. Vol. 117 (1). P. 75–80. DOI: https://doi.org/ 10.1016/j.oooo.2013.08.024.

Kobus A., Bagińska J., Łapińska-Antończuk J., Ławicki S., & Kierklo A. Levels of Selected Matrix Metalloproteinases, Their Inhibitors in Saliva, and Oral Status in Juvenile Idiopathic Arthritis Patients vs. Healthy Controls. BioMed research international. 2019. 7420345. DOI: https://doi.org/ 10.1155/2019/7420345.

Pugliese C., van der Vinne R. T., Campos L. M., Guardie- iro P. R., Saviolli C., Bonfá E., Pereira R. M., Viana V. S., Borba E. F., & Silva C. A. Juvenile idiopathic arthritis activity and function ability: deleterious effects in periodontal disease? Clinical rheumatology. 2016. Vol. 35 (1). P. 81–91. DOI: https://doi.org/10.1007/s10067-015-3125-5.

Merle C. L., Hoffmann R., Schmickler J., Rühlmann M., Challakh N., Haak R., Schmalz G., & Ziebolz D. Comprehensive Assessment of Orofacial Health and Disease Related Parameters in Adolescents with Juvenile Idiopathic Arthritis-A Cross-Sectional Study. Journal of clinical medicine. 2020. Vol. 9 (2), 513. DOI: https://doi.org/ 10.3390/jcm9020513.

Grevich S., Lee P., Leroux B., Ringold S., Darveau R., Henstorf G., Berg J., Kim A., Velan E., Kelly J., Baltuck C., Reeves A., Leahey H., Hager K., Brittnacher M., Hayden H., Miller S., McLean J., & Stevens A. Oral health and plaque microbial profile in juvenile idiopathic arthritis. Pediatric rheumatology online journal. 2019. Vol. 17 (1), 81. DOI: https://doi.org/10.1186/s12969-019-0387-5.

Tang J., Dong L., Ran J., Liu Z., & Li Y. Association between juvenile idiopathic arthritis and periodontal diseases: a systematic review and meta-analysis. Journal of Clinical Pediatric Dentistry. 2023. Vol. 47 (5). P. 19–31. DOI: https:// doi.org/10.22514/jocpd.2023.050.

Gil E. G., Åstrøm A. N., Lie S. A., Rygg M., Fischer J., Rosén A., Bletsa A., Luukko K., Shi X. Q., Halbig J., Frid P., Cetrelli L., Tylleskär K., Rosendahl K., & Skeie M. S. Dental plaque and gingival bleeding in adolescents with juvenile idiopathic arthritis and controls: a multilevel analysis. Acta odontologica Scandinavica. 2023. Vol. 81 (1). P. 50–65. DOI: https://doi.org/10.1080/00016357.2022.2078505.

Ximénez-Fyvie L. A., Haffajee A. D., & Socransky S. S. Comparison of the microbiota of supra- and subgingival plaque in health and periodontitis. Journal of clinical periodontology. 2000. Vol. 27 (9). P. 648–657. DOI: https:// doi.org/10.1034/j.1600-051x.2000.027009648.x.

Starkhammar Johansson C., Dimitrijevic Carlsson A., Wahlund K., & Alstergren P. Periodontal Health in Children with Juvenile idiopathic arthritis. European journal of paediatric dentistry. 2024. Vol. 25 (1). P. 36–41. DOI: https://doi.org/10.23804/ejpd.2024.1913.

Lange L., Thiele G. M., McCracken C., Wang G., Ponder L. A., Angeles-Han S. T., Rouster-Stevens K. A., Hersh A. O., Vogler L. B., Bohnsack J. F., Abramowicz S., Mikuls T. R., & Prahalad S. Symptoms of periodontitis and antibody responses to Porphyromonas gingivalis in juvenile idiopathic arthritis. Pediatric rheumatology online journal. 2016. Vol. 14 (1), 8. DOI: https://doi.org/ 10.1186/s12969-016-0068-6.

Miranda L. A., Fischer R. G., Sztajnbok F. R., Johansson A., Figueredo C. M., & Gustafsson A. Increased interleukin-18 in patients with juvenile idiopathic arthritis and early attachment loss. Journal of periodontology. 2005. Vol. 76 (1). P. 75–82. DOI: https://doi.org/10.1902/ jop.2005.76.1.75.

Joosten L. A., Radstake T. R., Lubberts E., van den Bersselaar L. A., van Riel P. L., van Lent P. L., Barrera P., & van den Berg W. B. Association of interleukin-18 expression with enhanced levels of both interleukin-1beta and tumor necrosis factor alpha in knee synovial tissue of patients with rheumatoid arthritis. Arthritis and rheumatism. 2003. Vol. 48 (2). P. 339–347. DOI: https://doi.org/ 10.1002/art.10814.

Rouabhia M., Ross G., Pagé N., & Chakir J. Interleukin-18 and gamma interferon production by oral epithelial cells in response to exposure to Candida albicans or lipopolysaccharide stimulation. Infection and immunity. 2002. Vol. 70 (12). P. 7073–7080. DOI: https://doi.org/ 10.1128/IAI.70.12.7073-7080.2002.

Miranda L. A., Braga F., Fischer R. G., Sztajnbok F. R., Figueredo C. M., & Gustafsson A. Changes in periodontal and rheumatological conditions after 2 years in patients with juvenile idiopathic arthritis. Journal of periodontology. 2006. Vol. 77 (10). P. 1695–1700. DOI: https://doi.org/10.1902/jop.2006.060113.

Silva T. L., Braga F. S., Sztajnbok F. R., Souza A. A., Silva F. de B., Fischer R. G., & Figueredo C. M. Reduction in alveolar bone density of patients with juvenile idiopathic arthritis. Revista brasileira de reumatologia. 2012. Vol. 52 (1). P. 38–43.

Kobus A., Bagińska J., Łapińska-Antończuk J., Ławicki S., & Kierklo A. Levels of Selected Matrix Metalloproteinases, Their Inhibitors in Saliva, and Oral Status in Juvenile Idiopathic Arthritis Patients vs. Healthy Controls. BioMed research international. 2019. 7420345. DOI: https://doi.org/ 10.1155/2019/7420345.

Pugliese C., van der Vinne R. T., Campos L. M., Guardieiro P. R., Saviolli C., Bonfá E., Pereira R. M., Viana V. S., Borba E. F., & Silva C. A. Juvenile idiopathic arthritis activity and function ability: deleterious effects in periodontal disease? Clinical rheumatology. 2016. Vol. 35 (1). P. 81–91. DOI: https://doi.org/10.1007/ s10067-015-3125-5.

##submission.downloads##

Опубліковано

2025-12-31

Як цитувати

Комаров, Д. О. (2025). ОСОБЛИВОСТІ ПЕРЕБІГУ КАРІЄСУ ТА ЗАХВОРЮВАНЬ ПАРОДОНТА У ПІДЛІТКІВ, ЯКІ ХВОРІЮТЬ НА ЮВЕНІЛЬНИЙ ІДІОПАТИЧНИЙ АРТРИТ (ОГЛЯД ЛІТЕРАТУРИ). Клінічна Стоматологія, (4), 84–92. https://doi.org/10.11603/2311-9624.2025.4.15974

Номер

Розділ

Дитяча стоматологія